„Diabeł” to pierwszy singiel zapowiadający album „T.S. – Ścieżki Myśli”, przygotowany przez Eskaubei i European Jazz Collective. Międzynarodowy projekt stanowi muzyczną interpretację myśli, doświadczeń i artystycznej filozofii Tomasza Stańko, jednej z najważniejszych postaci polskiego i europejskiego jazzu.
Utwór ukazał się nakładem duńskiej wytwórni AMM Records. Inspiracją do jego powstania stały się słowa legendarnego trębacza: „Diabeł jest okrutny, Man”. Kompozycja nawiązuje do trudniejszego, mrocznego etapu życia artysty, a jej charakter oddaje emocjonalną intensywność i niejednoznaczność jego doświadczeń. Muzykę napisał saksofonista Marek Konarski, natomiast autorem tekstu jest Bartłomiej „Eskaubei” Skubisz.
Album „T.S. – Ścieżki Myśli” powstał w ramach międzynarodowej rezydencji artystycznej, podczas której muzycy podjęli próbę przełożenia refleksji Tomasza Stańko na własny język dźwięków i słów. Punktem wyjścia były wypowiedzi trębacza dotyczące m.in. sztuki, procesu twórczego, ewolucji, ludzkiego ego, ciemnych stron życia oraz przemijania i śmierci.
Artyści nie zdecydowali się jednak na odtwarzanie charakterystycznego stylu Stańko ani bezpośrednie nawiązywanie do jego kompozycji. Zamiast tego stworzyli autorski materiał, w którym idee i przemyślenia muzyka stają się impulsem do nowych poszukiwań artystycznych. To bardziej dialog z jego filozofią niż tradycyjny muzyczny hołd.
Istotnym elementem projektu jest połączenie współczesnego jazzu ze słowem mówionym. Eskaubei wykorzystuje formę spoken word, przywołując wybrane wypowiedzi Stańko, rozwijając zawarte w nich myśli i odnosząc je do własnych obserwacji. W tekstach pojawiają się również miejsca związane z życiem trębacza oraz narracja prowadzona niekiedy z perspektywy pierwszej osoby.
Warstwę instrumentalną albumu tworzą kompozycje Piotra Lemańczyka i Marka Konarskiego, a także utwory wypracowane wspólnie przez cały zespół. W projekcie spotkali się muzycy reprezentujący różne środowiska europejskiej sceny jazzowej: duński perkusista Anders Mogensen, austriacki gitarzysta mieszkający w Berlinie Attila Muehl, kontrabasista Piotr Lemańczyk oraz saksofonista Marek Konarski, od lat współpracujący z artystami skandynawskimi. Skład uzupełnia pomysłodawca przedsięwzięcia Bartłomiej „Eskaubei” Skubisz – raper, autor tekstów i twórca od kilkunastu lat związany również z polską sceną jazzową.
„T.S. – Ścieżki Myśli” zapowiada się jako projekt wykraczający poza ramy klasycznego albumu inspirowanego dorobkiem wybitnego muzyka. Jego twórcy skupiają się nie tyle na samym brzmieniu trąbki Tomasza Stańko, ile na sposobie, w jaki postrzegał świat, sztukę i ludzką egzystencję. Pierwszy singiel „Diabeł” otwiera tę opowieść, kierując uwagę słuchaczy ku mniej oczywistym i bardziej osobistym aspektom życia artysty.
