Twórczość Mieczysława Kosza wciąż kryje muzyczne niespodzianki. 23 października 2026 roku, ponad pół wieku po śmierci wybitnego pianisty jazzowego, ukazuje się album „Zanim zaśniesz. Sesje ’68”. Wydawnictwo Agencji Muzycznej Polskiego Radia zamyka pięciopłytową serię prezentującą mniej znane nagrania artysty, odnalezione w radiowych archiwach. To okazja, by spojrzeć na jego dorobek z nieco innej perspektywy i przypomnieć, jak ważną postacią polskiej sceny jazzowej był już u progu swojej krótkiej kariery.
Mieczysław Kosz pozostaje jednym z najbardziej fascynujących muzyków w historii rodzimego jazzu. Niewidomy pianista, obdarzony niezwykłą wrażliwością i znakomitą techniką, potrafił nadawać wykonywanym utworom głęboko osobisty charakter. Jego grę wyróżniały melodyjność, wyrafinowana harmonia oraz umiejętność budowania emocji bez potrzeby popisywania się instrumentalną wirtuozerią. Choć życie artysty zakończyło się tragicznie w 1973 roku, gdy miał zaledwie 29 lat, pozostawiona przez niego muzyka nie straciła swojej siły oddziaływania.
Najnowszy album przenosi słuchaczy do 1968 roku, niezwykle istotnego okresu w artystycznej biografii Kosza. Pianista miał wówczas 24 lata i coraz mocniej zaznaczał swoją obecność w środowisku jazzowym. Występował na prestiżowych festiwalach, zdobywał międzynarodowe uznanie i regularnie uczestniczył w sesjach nagraniowych organizowanych przez Polskie Radio. Zachowane rejestracje pokazują, że już wtedy był muzykiem o wyrazistej osobowości, doskonale odnajdującym się zarówno podczas solowych występów, jak i we współpracy z innymi instrumentalistami.
„Zanim zaśniesz. Sesje ’68” to niewielki objętościowo, ale interesujący dokument tamtego czasu. Na trwającej zaledwie 23 minuty płycie znalazło się sześć kompozycji, które łączy kameralny, balladowy charakter. Trzy nagrano z udziałem małej orkiestry smyczkowej M-2 prowadzonej przez Jana „Ptaszyna” Wróblewskiego, natomiast pozostałe pochodzą z sesji kwartetu saksofonisty Remigiusza Filipowicza.
W odróżnieniu od części wcześniejszych wydawnictw poświęconych Koszowi nie jest to album eksponujący go wyłącznie jako lidera zespołu czy solistę. Tym razem uwaga skupia się na jego umiejętności współtworzenia muzyki z innymi artystami. To ważny, choć nie zawsze dostatecznie podkreślany aspekt jego działalności. Kosz potrafił bowiem znakomicie wpisywać się w przygotowane wcześniej aranżacje, nie tracąc przy tym własnego stylu i charakterystycznej ekspresji.
Szczególnie ciekawa jest historia współpracy z Janem Ptaszynem Wróblewskim. Dwie kompozycje zarejestrowane podczas radiowych sesji, „Coraz więcej ptaków” oraz „Przez Planty”, powstały pierwotnie z myślą o Włodzimierzu Nahornym. Ostatecznie przy fortepianie zasiadł jednak Mieczysław Kosz. Jego interpretacje na tyle przypadły do gustu Wróblewskiemu, że kolejny utwór, zatytułowany „Zanim zaśniesz”, kompozytor przygotował już specjalnie dla młodego pianisty. Dziś nagrania te stanowią świadectwo muzycznego porozumienia dwóch wybitnych osobowości polskiego jazzu.
Drugą część wydawnictwa wypełniają ballady wykonywane z kwartetem Remigiusza Filipowicza. Wśród wybranych utworów znalazły się „Autumn Leaves” Josepha Kosmy, „Samotna harmonia” Borysa Mokrousowa oraz „Sibilla” autorstwa samego Filipowicza. Zróżnicowany repertuar pozwala dostrzec wszechstronność Kosza, który z podobną swobodą podchodził do znanych melodii, jazzowych standardów i kompozycji swoich współpracowników. We wszystkich tych muzycznych sytuacjach potrafił odnaleźć przestrzeń dla własnej interpretacji.
Premiera „Zanim zaśniesz” jest równocześnie zwieńczeniem szerzej zakrojonego projektu wydawniczego Polskiego Radia. Pięciopłytową antologię przygotowano pod redakcją Adama Domagały, który sięgnął do bogatych zasobów radiowego archiwum. Zamiast publikować możliwie największą liczbę zachowanych nagrań, zdecydowano się stworzyć kolekcję opartą na przemyślanym doborze materiału. Każdy album przedstawia inny fragment działalności pianisty, a wszystkie razem układają się w wielowymiarowy portret artysty.
Serię otwiera „Debiut. Jazz Jamboree ’67/’68”, zawierający nagrania koncertowe z warszawskiego festiwalu, podczas którego Kosz zwrócił na siebie uwagę jazzowego środowiska. Zarówno występy solowe, jak i gra w trio pozwalają prześledzić początki jego dynamicznie rozwijającej się kariery.
Kolejną odsłoną są „Sygnały. Trio ’68”, prezentujące studyjną działalność zespołu pianisty. Album łączy jego własne kompozycje z interpretacjami polskich i amerykańskich standardów. To materiał ukazujący Kosza jako dojrzałego muzyka, który mimo młodego wieku dysponował już rozpoznawalnym językiem improwizacji.
Trzecia część, „Collage. Quartet ’68”, przypomina współpracę z zespołem Jana Ptaszyna Wróblewskiego. Zarejestrowany w 1968 roku repertuar ma bardziej swingowy charakter i czerpie inspiracje z amerykańskiej tradycji jazzowej. To jeszcze jedno potwierdzenie, że talent Kosza nie ograniczał się do nastrojowych ballad czy solowych popisów.
Szczególne miejsce w kolekcji zajmuje „Ikar. Solo na Jazz Jamboree”. Album powstał z dziesięciu utworów zarejestrowanych podczas festiwalowych występów pianisty w latach 1968-1971. Nagrania zostały zestawione w taki sposób, aby stworzyć wrażenie jednego, spójnego recitalu. W rzeczywistości taki koncert nigdy się nie odbył, a jego program jest współczesną konstrukcją redakcyjną. Dzięki temu słuchacze otrzymują niezwykłą możliwość obcowania z solowym obliczem Kosza w formie muzycznej opowieści złożonej z autentycznych archiwalnych wykonań.
Finałowe „Zanim zaśniesz. Sesje ’68” uzupełnia tę panoramę o nagrania, w których pianista nie zawsze znajduje się na pierwszym planie, ale jego obecność pozostaje istotnym elementem brzmienia zespołu. W ten sposób kolekcja obejmuje zarówno występy koncertowe, autorskie kompozycje, interpretacje standardów, jak i działalność Kosza w składach prowadzonych przez innych muzyków.
Całe przedsięwzięcie ma również istotną wartość dokumentalną. Archiwalne taśmy Polskiego Radia przechowały muzykę, która przez dziesięciolecia pozostawała poza powszechnym obiegiem. Dzisiaj, dzięki ponownemu opracowaniu i cyfrowemu masteringowi, nagrania mogą trafić do znacznie szerszej publiczności. Za przygotowanie brzmienia dwóch pierwszych albumów odpowiada Tadeusz Mieczkowski, natomiast trzech kolejnych, w tym najnowszego, Jacek Gawłowski.
Wszystkie pięć części antologii ukazało się na płytach kompaktowych i w serwisach streamingowych, również oferujących dźwięk w wysokiej rozdzielczości. Dla miłośników tradycyjnych wydań fizycznych przygotowano ponadto kompletną kolekcję umieszczoną w eleganckim, twardym pudełku. Całość wyróżnia się starannie opracowaną szatą graficzną, dzięki czemu wydawnictwo ma również walor kolekcjonerski.
Historia Mieczysława Kosza od dawna zajmuje szczególne miejsce w polskiej kulturze muzycznej. Urodzony w 1944 roku w Antoniówce koło Tomaszowa Lubelskiego artysta, mimo utraty wzroku we wczesnym dzieciństwie, z niezwykłą determinacją rozwijał swój talent. Edukację muzyczną zdobywał między innymi w Krakowie, a fascynacja jazzem skierowała go ku improwizacji, która stała się podstawą jego twórczości. W jego stylu można odnaleźć zarówno wpływy klasycznej muzyki fortepianowej, jak i inspiracje amerykańskim jazzem, zwłaszcza twórczością Billa Evansa. Najważniejsza pozostawała jednak własna muzyczna wrażliwość Kosza, dzięki której potrafił nadać znanym kompozycjom zupełnie nowe znaczenie.
Przedwczesna śmierć pianisty pozostawiła wiele pytań dotyczących kierunku, w jakim mogłaby rozwinąć się jego twórczość. Dlatego archiwalne nagrania mają szczególne znaczenie. Nie są jedynie pamiątką po minionej epoce, lecz pozwalają pełniej zrozumieć artystę, którego możliwości znacznie wykraczały poza dorobek znany z oficjalnej dyskografii.
„Zanim zaśniesz. Sesje ’68” stanowi symboliczne zakończenie muzycznej podróży przygotowanej przez Polskie Radio. Choć sam album jest krótki, wnosi do obrazu Kosza kolejny istotny element, przypominając o jego współpracy z innymi twórcami i wszechstronności pianistycznego talentu.
Pięciopłytowa kolekcja pokazuje natomiast, że nawet po kilkudziesięciu latach od powstania nagrań muzyka Mieczysława Kosza pozostaje żywa i warta ponownego odkrywania. Dla osób znających jego twórczość będzie to okazja do poszerzenia muzycznych doświadczeń, a dla młodszych słuchaczy – możliwość spotkania z jednym z najbardziej niezwykłych artystów w historii polskiego jazzu. Premiera z 23 października 2026 roku jest więc nie tylko zakończeniem projektu wydawniczego, ale także ważnym przypomnieniem, że polskie archiwa muzyczne wciąż przechowują nagrania, które zasługują na nowe życie.
