Przez pięć listopadowych dni Bielsko-Biała ponownie stanie się miejscem spotkania artystów, dla których jazz nie jest zamkniętym gatunkiem, lecz przestrzenią swobody, poszukiwań i dialogu. Od 4 do 8 listopada 2026 roku odbędzie się 24. Jazzowa Jesień im. Tomasza Stańko – festiwal od początku budowany wokół indywidualności twórców, improwizacji i muzyki wymykającej się łatwym klasyfikacjom.

Historia Jazzowej Jesieni rozpoczęła się w 2002 roku, kiedy Bielskie Centrum Kultury zaprosiło Tomasza Stańko do stworzenia autorskiego programu festiwalu. Wybitny trębacz nie pełnił jedynie roli jego patrona czy gwiazdy kolejnych edycji. Otrzymał realny wpływ na kształt wydarzenia, dobór artystów i charakter prezentowanej muzyki.

Interesowali go twórcy posiadający własny, wyrazisty język – artyści związani z improwizacją, sceną niezależną i estetyką bliską wytwórni ECM. Dzięki temu przez lata w Bielsku-Białej pojawiały się najważniejsze osobowości światowego jazzu, wśród nich Ornette Coleman, Cecil Taylor, Charles Lloyd, Chick Corea, Jan Garbarek czy Bill Frisell.

Od 2018 roku festiwal nosi imię Tomasza Stańko. Dziś jego program artystyczny tworzy Anna Stańko, która przez czternaście lat była menedżerką muzyka i uczestniczyła w przygotowywaniu kolejnych edycji wydarzenia. Kontynuacja tej historii nie oznacza jednak próby odtwarzania przeszłości. Najważniejsze pozostaje podejście, które od początku wyróżniało Jazzową Jesień: zaufanie do artystów, ich intuicji i indywidualnego sposobu opowiadania muzyką.

Jazz rozumiany szerzej

Jazzowa Jesień nigdy nie była klasycznym przeglądem gatunku. Tutaj ważniejsze od pytania o stylistyczną przynależność jest to, czy muzyka posiada własny charakter, potrafi zaskoczyć i prowadzi słuchacza w nieoczywiste miejsca.

Improwizacja odgrywa w tym myśleniu szczególną rolę. Nie oznacza przypadkowości ani braku reguł. Przeciwnie – wymaga doświadczenia, doskonałego warsztatu, uważności i umiejętności reagowania na innych muzyków. Dopiero na takim fundamencie może pojawić się moment pełnej swobody, kiedy kompozycja rodzi się niemal na oczach publiczności.

Anna Stańko porównuje ten proces do surfowania: za kilkoma sekundami pozornej lekkości kryją się tysiące godzin ćwiczeń, obserwacji i oczekiwania na odpowiedni moment. Właśnie takich twórców – przygotowanych technicznie, ale gotowych na ryzyko i przekraczanie schematów – od lat zaprasza festiwal.

Tegoroczny program pokazuje, jak różne oblicza może mieć współczesny jazz. Obok muzyki precyzyjnej pojawi się żywiołowość, obok kameralności – rozbudowane brzmienia zespołowe, a obok doświadczenia uznanych artystów – energia młodszej generacji.

Kobiety współtworzą współczesny jazz

Wyraźna obecność kobiet w programie nie jest w Jazzowej Jesieni jednorazowym motywem kuratorskim. Artystki od wielu lat zajmują ważne miejsce w historii festiwalu, a jedna z wcześniejszych edycji została w całości poświęcona zespołom prowadzonym przez kobiety.

24. edycję otworzy Hiromi, a finał należeć będzie do formacji O.N.E. oraz Yazz Ahmed. W programie znalazły się również m.in. Kasia Pietrzko oraz instrumentalistki Studia Jazzowego Polskiego Radia.

Ich obecność pokazuje jednocześnie, jak istotną rolę kobiety odgrywają dziś na międzynarodowej scenie improwizowanej – jako liderki zespołów, kompozytorki i instrumentalistki wyznaczające nowe kierunki rozwoju tej muzyki.

Cztery głosy trąbki

Szczególne znaczenie w programie Jazzowej Jesieni niezmiennie ma trąbka – instrument nierozerwalnie związany z Tomaszem Stańko.

Podczas tegorocznej edycji publiczność usłyszy cztery bardzo różne osobowości tego instrumentu: Adama O’Farrilla, Arve Henriksena, Tomasza Dąbrowskiego oraz Yazz Ahmed. Każdy z tych artystów reprezentuje inną estetykę i własny sposób budowania brzmienia, dzięki czemu kilka festiwalowych dni stanie się także okazją do odkrywania niezwykłej różnorodności współczesnej trąbki jazzowej.

Festiwal, którego warto słuchać jako całości

Jazzowa Jesień została pomyślana jako doświadczenie większe niż suma pojedynczych koncertów. Dlatego warto zostać w Bielsku-Białej na kilka dni i pozwolić, aby kolejne spotkania muzyczne wzajemnie się dopełniały.

To właśnie wtedy najlepiej ujawnia się idea festiwalu: kontrasty między artystami, różne sposoby pracy z improwizacją i odmienne muzyczne temperamenty zaczynają tworzyć wspólną opowieść.

Wszystkie koncerty odbędą się w Domu Muzyki Bielskiego Centrum Kultury im. Marii Koterbskiej przy ul. Słowackiego 27 w Bielsku-Białej. Szczegółowy harmonogram festiwalu dostępny jest na stronie jazzowajesien.pl.

Karnety oraz bilety na poszczególne dni można kupić za pośrednictwem strony bilety.bck.bielsko.pl oraz w kasach Bielskiego Centrum Kultury. Organizatorami wydarzenia są Gmina Bielsko-Biała oraz Bielskie Centrum Kultury im. Marii Koterbskiej.

  • Współorganizatorem jest Ars Cameralis – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Śląskiego.
  • Partnerem Festiwalu jest Województwo Śląskie.
  • Patronat nad festiwalem objęła Fundacja im. Tomasza Stańko.
  • Dyrekcja artystyczna: Anna Stańko.

Festiwal jest dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury w ramach programu „Muzyka”, realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca.

Jazzowa Jesień odbywa się również w ramach programu Polskie Stolice Kultury, inicjatywy wspierającej rozwój i promocję życia kulturalnego polskich miast. Program został zainicjowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jego koordynatorem jest Narodowe Centrum Kultury, a mecenasem Totalizator Sportowy.