Dziesięć lat po ostatniej europejskiej trasie koncertowej Keitha Jarretta jej historia nabiera ostatecznego kształtu. W serwisach streamingowych pojawiła się obszerna kolekcja „Keith Jarrett The European Tour 2016”, skupiająca nagrania dokumentujące jeden z najważniejszych późnych rozdziałów działalności amerykańskiego pianisty. Jednocześnie zapowiedziano „Roma” – album z dotąd niewydanym w całości rzymskim koncertem, który 6 listopada zamknie serię publikacji pochodzących z tej trasy.
Latem 2016 roku Keith Jarrett wyruszył w europejską trasę solową, która – jak miało się później okazać – była jego ostatnią. W ciągu zaledwie trzynastu dni pianista wystąpił w pięciu miastach: Budapeszcie, Bordeaux, Wiedniu, Rzymie i Monachium. Każdy z tych wieczorów był osobnym aktem muzycznej kreacji. Nie chodziło o wykonywanie ustalonego programu, lecz o charakterystyczną dla Jarretta sztukę budowania muzyki bezpośrednio na scenie, w kontakcie z konkretnym miejscem, fortepianem i publicznością.
Nagrania z tej niezwykłej podróży ECM publikował stopniowo. Jako pierwszy, w 2019 roku, ukazał się „Munich 2016”, zarejestrowany 16 lipca w monachijskiej Philharmonie. Później do katalogu dołączyły „Budapest Concert” i „Bordeaux Concert”, a w maju 2025 roku „New Vienna” – zapis występu w wiedeńskim Musikverein.
Dzięki tym albumom ostatnia europejska trasa Jarretta przestała być jedynie wydarzeniem zapamiętanym przez uczestników koncertów. Z czasem zamieniła się w rozłożony na lata cykl fonograficzny, pozwalający prześledzić, jak w ciągu kilkunastu dni zmieniały się język, nastrój i kierunek jego improwizacji.
W późnym okresie działalności koncertowej Jarrett odszedł od długich, nieprzerwanych form kojarzonych z jego legendarnymi występami z lat 70. Zamiast nich coraz częściej tworzył serie krótszych, kontrastujących ze sobą improwizacji. Każda mogła funkcjonować jako oddzielna kompozycja, ale dopiero ich następstwo budowało dramaturgię całego wieczoru. Taką konstrukcję słychać między innymi na „New Vienna”, gdzie dziewięć improwizowanych części prowadzi do finałowego „Somewhere Over The Rainbow”.
Nowa kolekcja „The European Tour 2016” pozwala spojrzeć na te nagrania nie jako na odrębne albumy, lecz elementy jednej historii. To swoista mapa ostatniej europejskiej podróży koncertowej pianisty – od Budapesztu aż po finał w Monachium. Do pełnego obrazu brakowało dotąd jednego miasta: Rzymu.
12 lipca 2016 roku Jarrett zagrał w Sala Santa Cecilia w Auditorium Parco della Musica. Nagranie tego występu ukaże się 6 listopada 2026 roku nakładem ECM pod tytułem „Roma”. Album będzie piątym i ostatnim koncertowym wydawnictwem z europejskiej trasy z 2016 roku.
Program „Roma” obejmuje dziesięć improwizowanych części oraz dwa utwory zagrane na zakończenie: „Somewhere Over the Rainbow” i „It’s a Lonesome Old Town”. Ten drugi został już udostępniony w streamingu, stając się pierwszą zapowiedzią rzymskiego albumu. Co ciekawe, oba standardy Jarrett wykonał ponownie cztery dni później podczas finałowego koncertu trasy w Monachium.
W tym kontekście „The European Tour 2016” nabiera szczególnego znaczenia. Nie jest to po prostu kolejny obszerny zestaw nagrań koncertowych. To możliwość wysłuchania niemal dzień po dniu ostatniej europejskiej podróży artysty, dla którego koncert solowy przez dziesięciolecia był czymś więcej niż prezentacją repertuaru. Był procesem komponowania odbywającym się na oczach – i uszach – publiczności.
Dziś wiemy też, że rok 2016 wyznaczył końcowy etap koncertowej działalności pianisty. ECM podaje, że problemy zdrowotne zakończyły jego działalność sceniczną w 2018 roku. Od tego czasu wytwórnia, w porozumieniu z Jarrettem, sięga do pozostawionego przez niego archiwum nagrań.
Dlatego publikowane dziś koncerty mają znaczenie wykraczające poza zwykłe wydawnictwa archiwalne. Nie dokumentują kolejnego etapu prowadzącego do następnej trasy czy następnego recitalu. Pozwalają wrócić do zamkniętego już okresu i obserwować Jarretta w jego naturalnym środowisku: samotnie przy fortepianie, bez gotowego scenariusza, podejmującego muzyczne decyzje w czasie rzeczywistym.
Premiera „Roma” 6 listopada postawi ostatnią kropkę w tej fonograficznej opowieści. Budapeszt, Bordeaux, Wiedeń, Rzym i Monachium utworzą wówczas kompletny zapis pięciu koncertów ostatniej europejskiej trasy solowej Keitha Jarretta.
Dziesięć lat po tych wydarzeniach możemy więc usłyszeć trasę, która początkowo była serią pięciu niezależnych wieczorów, jako jedną większą całość. I być może właśnie to najlepiej oddaje fenomen Jarretta: pięć scen, pięć fortepianów i pięć spotkań z publicznością – a za każdym razem muzyka, która wcześniej nie istniała.
