Jazz ponad granicami – polsko-ukraiński kwartet rusza w trasę po Ukrainie

We wrześniu Kijów, Połtawa i Lwów staną się przystankami polsko-ukraińskiego spotkania muzycznego. Rafał Sarnecki, Igor Zakus, Dennis Adu i Grzegorz Pałka wystąpią na Ukrainie w ramach projektu JAZZ PO POLSKU „Dookoła Świata”. Zaplanowana na 8-13 września trasa nie ograniczy się do koncertów. Jej częścią będą również warsztaty dla młodych muzyków oraz pokaz filmu dokumentalnego.

Wspólny występ artystów z Polski i Ukrainy nabiera dziś znaczenia wykraczającego poza samą muzykę. Jazz od początku swojej historii opierał się przecież na dialogu – na słuchaniu partnera, reagowaniu na jego pomysły i szukaniu wspólnego języka bez konieczności rezygnowania z własnego głosu. W przypadku kwartetu Sarnecki/Zakus/Adu/Pałka ta zasada znajduje bardzo dosłowne przełożenie.

Jedną z centralnych postaci projektu jest warszawski gitarzysta i kompozytor Rafał Sarnecki, przez lata związany również z nowojorskim środowiskiem jazzowym. Po ukraińskiej stronie stoi m.in. basista Igor Zakus – muzyk, pedagog i animator tamtejszej sceny, twórca Jazz Kolo. Sarneckiego i Zakusa łączy wieloletnia współpraca oraz zaangażowanie w kontakty między polskimi i ukraińskimi jazzmanami. Skład uzupełniają ukraiński trębacz Dennis Adu oraz polski perkusista Grzegorz Pałka.

Muzyka przygotowana przez kwartet wyrasta z jazzowej tradycji, ale nie zamyka się w jej klasycznych ramach. Ważną rolę odgrywają w niej improwizacja, współczesne rozwiązania rytmiczne oraz wpływy polskiej i ukraińskiej melodyki. W takim zestawieniu narodowość muzyków nie jest jednak dekoracyjnym dodatkiem do projektu. Znacznie ciekawsze staje się to, co dzieje się pomiędzy nimi – sposób, w jaki odmienne doświadczenia i muzyczne osobowości mogą spotkać się podczas jednego koncertu.

Pierwszym przystankiem będzie Kijów. 8 września w Kino 42 zaplanowano pokaz dokumentu „JAZZ PO POLSKU Dookoła Świata” w reżyserii Macieja Głowińskiego. Film przedstawia polskich jazzmanów koncertujących w różnych częściach globu, ale opowieść o podróżowaniu jest zarazem pretekstem do pokazania codzienności muzyków: improwizacji, spotkań z ludźmi i relacji powstających w drodze. Projekcji ma towarzyszyć spotkanie z reżyserem oraz Rafałem Sarneckim.

Dzień później muzyka zabrzmi już na żywo. W kijowskim Saint Bar Sarnecki, Zakus i Pałka wystąpią w formule tria. 10 września do zespołu dołączy Dennis Adu. Tego dnia artyści najpierw poprowadzą masterclass w Kijowskim Państwowym Instytucie Muzyki, a wieczorem zagrają koncert w Knyharniaye.

Kolejnym miastem będzie Połtawa. 11 września muzycy spotkają się z uczniami tamtejszej szkoły muzycznej, a następnie wystąpią w Galerii Miejskiej. Później trasa przeniesie się do Lwowa, gdzie zaplanowano zajęcia w Akademii Muzycznej oraz finałowy koncert 13 września.

Edukacyjna część programu nie jest przypadkowym dodatkiem do koncertowego tournée. Bezpośrednie spotkania ze studentami i młodymi instrumentalistami sprawiają, że wymiana między muzykami z obu krajów może odbywać się również poza sceną. W jazzie, którego języka w dużej mierze uczy się poprzez wspólne granie i obserwowanie innych, taka forma kontaktu ma szczególne znaczenie.

Ukraińska trasa jest częścią znacznie większego przedsięwzięcia. JAZZ PO POLSKU „Dookoła Świata” rozpoczęło się w 2023 roku. Inspiracją dla projektu stały się XIX-wieczne podróże Pawła Edmunda Strzeleckiego. Współczesna wyprawa odbywa się jednak nie z mapą i przyrządami geograficznymi, lecz z instrumentami. Według danych organizatorów w ramach projektu zrealizowano już ponad 250 wydarzeń w 25 państwach na trzech kontynentach. W 2026 roku polscy artyści mają występować w 15 krajach. Ukraina znalazła się na tej trasie po raz pierwszy.

Właśnie dlatego wrześniowe koncerty można odczytywać szerzej niż jako kolejną zagraniczną prezentację polskiego jazzu. W czasie, gdy Ukraina pozostaje krajem ogarniętym wojną, przyjazd zagranicznych artystów, wspólne granie z ukraińskimi muzykami i prowadzenie zajęć dla kolejnego pokolenia mają dodatkowy wymiar. Nie potrzeba przy tym wielkich deklaracji. Sam fakt, że artyści spotykają się na scenie i tworzą razem muzykę, jest wystarczająco czytelny.

Jazz wyjątkowo dobrze nadaje się do takiego spotkania. Nie wymaga identyczności, lecz uważności na drugiego człowieka. Pozostawia miejsce na różnice, a jednocześnie zmusza do poszukiwania wspólnego rytmu. We wrześniu ten muzyczny dialog będzie prowadzony między Kijowem, Połtawą i Lwowem.

Trasę organizuje Jazz Kolo przy wsparciu Instytutu Polskiego w Kijowie, a całe przedsięwzięcie odbywa się w ramach projektu Fundacji JAZZ PO POLSKU „Dookoła Świata”. Patronat honorowy nad projektem objął minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski.